Neena Gupta: గణితం అంటే చాలామంది విద్యార్థులకు కష్టమైన సబ్జెక్ట్‌గా అనిపిస్తుంది. కానీ అదే గణితాన్ని తన జీవిత లక్ష్యంగా మార్చుకుని ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త నీనా గుప్తా (Neena Gupta). దాదాపు 70 ఏళ్లుగా గణిత శాస్త్రవేత్తలకు సవాలుగా నిలిచిన ఒక క్లిష్టమైన సమస్యకు ఆమె పరిష్కారం కనుగొన్నారు. ఆమె చేసిన పరిశోధన భారతదేశానికి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు తీసుకొచ్చింది. ముఖ్యంగా గణిత రంగంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచినందుకు 2021లో రామానుజన్ ప్రైజ్, 2024లో ఇన్ఫోసిస్ ప్రైజ్ వంటి ప్రతిష్ఠాత్మక అవార్డులను అందుకున్నారు. సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఇంజినీరింగ్, మ్యాథమెటిక్స్ (STEM) రంగాల్లో రాణించాలనుకునే మహిళలకు నీనా గుప్తా ప్రయాణం ఎంతో స్ఫూర్తిదాయకం.

ఎవరీ నీనా గుప్తా? బాల్యం, విద్యాభ్యాసం

నీనా గుప్తా 1984 నవంబర్ 24న పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోల్‌కతాలో జన్మించారు. చిన్నప్పటి నుంచే ఆమెకు గణితంపై ఆసక్తి ఉండేది. ఆమె తల్లిదండ్రులు కూడా గణితంపై మంచి పట్టున్నవారు కావడంతో ఇంట్లోనే చదువుకు అనుకూలమైన వాతావరణం ఉండేది. ఒక ఇంటర్వ్యూలో తన తల్లి గణితాన్ని చదువులో భాగంగా కాకుండా ఒక హాబీగా ప్రాక్టీస్ చేయాలని ప్రోత్సహించేవారని నీనా గుర్తుచేసుకున్నారు.

2006: కోల్‌కతాలోని బెతూన్ కాలేజీ నుంచి గణితంలో బీఎస్సీ ఆనర్స్ పూర్తి చేశారు.

2008: ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ISI), కోల్‌కతా నుంచి గణితంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పొందారు.

2011: అదే సంస్థ నుంచి గణితంలో పీహెచ్‌డీ పూర్తి చేశారు.

ప్రొఫెసర్ అమర్త్య కుమార్ దత్తా మార్గదర్శకత్వంలో ఆల్జీబ్రా విభాగంలో పరిశోధన చేశారు. అనంతరం ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లోనే పరిశోధకురాలిగా, అధ్యాపకురాలిగా తన ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించారు.

70 ఏళ్లుగా పరిష్కారం కాని Zariski Cancellation Problem అంటే ఏమిటి?

నీనా గుప్తాకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు తీసుకొచ్చిన ప్రధాన పరిశోధన Zariski Cancellation Problem. ఇది గణితంలోని ఆల్జీబ్రాయిక్ జామెట్రీ (Algebraic Geometry) అనే విభాగానికి సంబంధించిన క్లిష్టమైన సమస్య. 1949లో ప్రముఖ గణిత శాస్త్రవేత్త ఆస్కార్ జరిస్కీ (Oscar Zariski) ఈ సమస్యను ప్రతిపాదించారు. ఈ సమస్య ప్రధానంగా ఒక ఆసక్తికరమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తుతుంది.

రెండు గణిత నిర్మాణాలకు అదనంగా మరో డైమెన్షన్‌ను జోడించినప్పుడు అవి ఒకే విధమైన నిర్మాణాలుగా కనిపిస్తే.. అసలు ఆ రెండు నిర్మాణాలు కూడా ఒకేలా ఉన్నాయని చెప్పవచ్చా? సులభంగా చెప్పాలంటే.. రెండు ఆకారాలకు మరో పరిమాణాన్ని జోడించిన తర్వాత అవి ఒకేలా కనిపించవచ్చు. అయితే మొదటినుంచే ఆ రెండు ఆకారాలు ఒకేలా ఉన్నాయని నిర్ధారించగలమా? అనేదే ఈ సమస్య వెనుక ఉన్న ప్రధాన ప్రశ్న. దాదాపు ఏడు దశాబ్దాలుగా గణిత శాస్త్రవేత్తలు దీనిపై పరిశోధనలు చేశారు.

2014లో నీనా గుప్తా ఈ సమస్యకు సంబంధించిన ఒక ముఖ్యమైన ప్రతివాద ఉదాహరణను (Counterexample) అందించారు. ముఖ్యంగా పాజిటివ్ క్యారెక్టరిస్టిక్ పరిస్థితుల్లో జరిస్కీ సమస్యకు సమాధానం ఎల్లప్పుడూ అవును కాదని నిరూపించారు. ఇందుకోసం టకనోరి అసనుమా (Takanori Asanuma) రూపొందించిన త్రీ-డైమెన్షనల్ అఫైన్ వెరైటీని ఉపయోగించారు. ఆమె పరిశోధన ఆల్జీబ్రాయిక్ జామెట్రీ, కమ్యూటేటివ్ ఆల్జీబ్రా రంగాల్లో కీలకమైన ముందడుగుగా నిలిచింది. అదనపు డైమెన్షన్‌ను జోడించినంత మాత్రాన అసలు గణిత నిర్మాణానికి సంబంధించిన పూర్తి సమాచారాన్ని గుర్తించగలమని చెప్పలేమని ఆమె పరిశోధన చూపించింది.

నీనా గుప్తాకు వచ్చిన ప్రతిష్ఠాత్మక అవార్డులు

గణిత పరిశోధనలో ఆమె చేసిన కృషికి జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఎన్నో పురస్కారాలు లభించాయి. ఆమె అందుకున్న ముఖ్యమైన అవార్డులు ఇవే:

సరస్వతి కౌసిక్ మెడల్ (2013): జరిస్కీ క్యాన్సిలేషన్ సమస్యపై చేసిన పరిశోధనకు TIFR Alumni Association నుంచి ఈ అవార్డు అందుకున్నారు.

ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ యంగ్ సైంటిస్ట్ అవార్డు (2014): గణిత పరిశోధనలో చేసిన విశేష కృషికి గుర్తింపుగా ఈ పురస్కారం లభించింది.

శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ అవార్డు (2019): భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక శాస్త్రీయ పురస్కారాల్లో ఒకటైన ఈ అవార్డును గణిత శాస్త్ర విభాగంలో అందుకున్నారు.

TWAS Young Affiliates (2020): యువ పరిశోధకురాలిగా శాస్త్రీయ పరిశోధనలో చేసిన కృషికి గుర్తింపు పొందారు.

రామానుజన్ ప్రైజ్ (2021): అఫైన్ ఆల్జీబ్రాయిక్ జామెట్రీ, కమ్యూటేటివ్ ఆల్జీబ్రాలో చేసిన విశేష పరిశోధనకు ఈ అంతర్జాతీయ అవార్డు లభించింది. ఈ పురస్కారం అందుకున్న మూడో మహిళగా గుర్తింపు పొందారు.

నారీ శక్తి పురస్కార్ (2020, 2021): గణిత రంగంలో చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 2022 మార్చిలో భారత రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా ఈ పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.

ఇన్ఫోసిస్ ప్రైజ్ (2024): గణిత శాస్త్ర విభాగంలో ఆమె చేసిన పరిశోధనలకు గుర్తింపుగా ఈ ప్రతిష్ఠాత్మక అవార్డు లభించింది.

అంతేకాకుండా 2022లో జరిగిన ఇంటర్నేషనల్ కాంగ్రెస్ ఆఫ్ మ్యాథమెటిక్స్ (ICM)లో ప్రసంగించేందుకు కూడా ఆమెకు ఆహ్వానం లభించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రముఖ గణిత శాస్త్రవేత్తలు పాల్గొనే ఈ సదస్సులో ప్రసంగించే అవకాశం దక్కడం ఆమె ప్రతిభకు మరో నిదర్శనం.

మహిళలకు STEM రంగాల్లో నీనా గుప్తా ఎందుకు స్ఫూర్తి?

సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఇంజినీరింగ్, మ్యాథమెటిక్స్ వంటి STEM రంగాల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం ఇంకా పెరగాల్సిన అవసరం ఉంది. ముఖ్యంగా ఉన్నత స్థాయి పరిశోధనల్లో మహిళలు ఎన్నో సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నారు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో నీనా గుప్తా సాధించిన విజయం ఎంతో ప్రత్యేకమైనది. అత్యంత క్లిష్టమైన గణిత సమస్యలపై పరిశోధనలు చేస్తూ అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందడం ద్వారా మహిళలు కూడా శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాల్లో అద్భుతాలు చేయగలరని నిరూపించారు. గణితం కష్టమైన సబ్జెక్ట్ అని భయపడకుండా ఆసక్తితో నేర్చుకోవాలని, నిరంతరం సాధన చేస్తే ఏ రంగంలోనైనా రాణించవచ్చని ఆమె ప్రయాణం చెబుతోంది.

ప్రస్తుతం ఏం చేస్తున్నారు?

నీనా గుప్తా ప్రస్తుతం కోల్‌కతాలోని ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో తన పరిశోధన, విద్యా కార్యకలాపాలను కొనసాగిస్తున్నారు. ఒకప్పుడు గణితంపై ఆసక్తి పెంచుకున్న సాధారణ విద్యార్థినిగా ప్రారంభమైన ఆమె ప్రయాణం.. నేడు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందిన గణిత శాస్త్రవేత్తగా ఎదిగే వరకు సాగింది.